Tướng là quân quan trọng nhất trên bàn cờ tướng: mất Tướng là thua ván, dù bạn còn bao nhiêu Xe, Pháo, Mã đi nữa. Hiểu rõ Tướng đi như thế nào và nắm chắc luật cấm Tướng đối mặt sẽ giúp bạn không bao giờ thua oan vì một nước đi phạm luật, đồng thời biết cách dùng chính luật này để chiếu hết đối phương. Đọc xong, bạn có thể chơi cờ tướng online miễn phí tại Kỳ Đấu để thực hành ngay.
Tướng là quân gì trong cờ tướng?
Mỗi bên trong cờ tướng chỉ có đúng 1 quân Tướng, đứng ở giao điểm giữa của hàng cuối cùng, được 2 quân Sĩ kẹp hai bên và 2 quân Tượng đứng ngoài bảo vệ. Quân Tướng của bên đỏ viết là 帥, bên đen viết là 將, cả hai đều đọc là "Tướng" và thường được người chơi gọi là "vua" vì cả ván cờ đều xoay quanh việc bảo vệ và tấn công quân này. Khác với mọi quân khác, Tướng không có giá trị điểm để đổi chác: bạn có thể thí Xe, thí Pháo để chiếu hết, nhưng không bao giờ được để mất Tướng.
Vị trí xuất phát của Tướng
Lúc bắt đầu ván cờ, Tướng đỏ đứng ở điểm giữa hàng cuối cùng, ngay trên giao điểm chính giữa của Cửu cung. Từ vị trí này, Tướng đã được bảo vệ bởi 2 quân Sĩ hai bên và 2 quân Tượng ở hai cánh, tạo thành hàng phòng ngự đầu tiên. Chính vì đứng ở vị trí trung tâm và được che chắn kỹ lưỡng nên Tướng hiếm khi phải di chuyển trong khai cuộc — nhiệm vụ của bạn là giữ cho hàng phòng ngự này nguyên vẹn càng lâu càng tốt.
Vai trò của Tướng trong ván cờ
Tướng có 2 vai trò trái ngược nhau. Thứ nhất là mục tiêu cần bảo vệ: mọi nước đi của bạn đều phải tính đến việc Tướng có an toàn hay không, vì chỉ cần Tướng bị chiếu hết là ván cờ kết thúc ngay lập tức. Thứ hai là quân tấn công cuối cùng trong tàn cuộc: khi trên bàn chỉ còn ít quân, Tướng có thể tự mình đi lên hỗ trợ Tốt và Sĩ, thậm chí dùng luật đối mặt để chiếu hết Tướng đối phương. Trong khai cuộc, Tướng gần như đứng yên; càng về cuối ván, Tướng càng trở nên chủ động.
Vì sao Tướng là quân quan trọng nhất?
Mọi quân khác đều có thể bị ăn và bị thí, riêng Tướng thì không: luật cờ tướng quy định ván cờ kết thúc ngay khi một bên không còn cách nào cứu Tướng khỏi bị chiếu. Điều này khiến Tướng trở thành trung tâm của mọi tính toán — bạn tấn công để chiếu hết Tướng đối phương, và phòng thủ để Tướng của mình không bị chiếu hết. Một kỳ thủ giỏi không phải là người ăn được nhiều quân nhất, mà là người bảo vệ Tướng của mình tốt nhất trong khi đe dọa Tướng đối phương liên tục.
Tướng đi như thế nào? Quy tắc đi 1 ô trong Cửu cung
Cách đi của Tướng rất đơn giản: mỗi nước, Tướng chỉ được đi ngang hoặc đi dọc đúng 1 ô, tới một điểm kề trong Cửu cung. Tướng không đi chéo, không đi 2 ô và không bao giờ được rời khỏi 9 điểm của Cửu cung. Khi ô đích có quân đối phương, Tướng ăn quân đó bằng chính nước đi 1 ô của mình. Cả ván cờ, Tướng chỉ quanh quẩn trong hình vuông 3×3 này, nhưng chính sự hạn chế đó lại tạo ra những đòn chiến thuật độc đáo mà không quân nào khác có được.
Tướng chỉ được đi ngang hoặc dọc 1 ô
Luật đi của Tướng giống như vua trong cờ vua nhưng còn chặt chẽ hơn: Tướng đi ngang 1 ô sang trái hoặc phải, hoặc đi dọc 1 ô lên hoặc xuống, và không bao giờ đi chéo. Từ điểm giữa của Cửu cung, Tướng có 4 nước đi; từ các góc của Cửu cung, Tướng chỉ có 2 nước đi; từ các điểm ở cạnh, Tướng có 3 nước đi. Nhớ rõ số nước đi này sẽ giúp bạn tính nhanh Tướng của mình có đường thoát hay không khi bị chiếu.
Tướng không được rời khỏi Cửu cung
Luật quan trọng nhất của Tướng là không được rời khỏi Cửu cung — hình vuông 3×3 gồm 9 điểm quanh vị trí xuất phát. Dù đường đi có trống, Tướng cũng không thể bước ra ngoài 9 điểm này, nên cả ván cờ Tướng chỉ di chuyển trong một vùng rất nhỏ. Luật này khiến Tướng trở thành quân phòng thủ thuần túy trong phần lớn ván cờ, khác hẳn với Xe hay Mã có thể đi khắp bàn cờ để tấn công.
Tướng và Sĩ khác nhau ở điểm nào?
Người mới hay nhầm Tướng với Sĩ vì cả hai đều chỉ đi trong Cửu cung. Điểm khác lớn nhất là hướng đi: Tướng đi ngang hoặc dọc 1 ô, còn Sĩ đi chéo 1 ô. Tướng đứng ở trung tâm Cửu cung và là mục tiêu của cả ván cờ, còn Sĩ đứng hai bên để bảo vệ Tướng. Nhớ rõ sự khác biệt này, bạn sẽ không bao giờ đi nhầm Tướng thành Sĩ nữa, và cũng hiểu vì sao Sĩ luôn phải ở cạnh Tướng.
Luật cấm Tướng đối mặt là gì?
Luật cấm Tướng đối mặt là luật đặc biệt nhất của cờ tướng, không có trong bất kỳ loại cờ nào khác: hai quân Tướng không bao giờ được đứng đối mặt nhau trên cùng một cột dọc mà không có quân nào che chắn ở giữa. Nếu một nước đi khiến hai Tướng đối mặt nhau, nước đi đó bị coi là phạm luật và không được phép thực hiện. Đây là luật mà người mới chơi hay vi phạm nhất, và cũng là luật tạo ra những đòn chiếu hết đẹp nhất trong cờ tướng.
Khi nào hai Tướng bị coi là đối mặt?
Hai Tướng bị coi là đối mặt khi chúng đứng trên cùng một đường dọc và giữa chúng không còn quân cờ nào, dù là quân của bên nào. Chỉ cần một quân bất kỳ — Tốt, Sĩ, Tượng hay thậm chí là quân đối phương — đứng xen giữa hai Tướng trên đường dọc đó thì hai Tướng không còn đối mặt nữa. Vì vậy, trong thực chiến, người ta thường giữ ít nhất một quân án ngữ trên đường dọc giữa hai Tướng để ván cờ diễn ra bình thường.
Vì sao lại có luật cấm Tướng đối mặt?
Luật này xuất phát từ quan niệm truyền thống: hai vị vua không bao giờ được trực tiếp đối mặt nhau trên chiến trường, mà phải có quân lính che chắn ở giữa. Về mặt chiến thuật, luật đối mặt tạo ra một lớp phòng thủ vô hình cho Tướng: chỉ cần giữ một quân trên đường dọc giữa hai Tướng, Tướng của bạn đã an toàn trước các đòn tấn công dọc. Đồng thời, luật này cũng tạo ra đòn "phi Tướng" — dùng chính Tướng của mình để ăn quân đối phương khi đường dọc đã thông, một nước đi mà người mới thường bỏ qua.
Nước đi tạo ra thế đối mặt bị xử lý ra sao?
Trong luật thi đấu chính thức, một nước đi khiến hai Tướng đối mặt nhau bị coi là nước đi phạm luật và người chơi phải đi nước khác. Nếu người chơi cố tình đi nước đó, trọng tài có thể xử thua ván. Trong các ván cờ giao hữu và chơi online, hệ thống thường tự động chặn nước đi phạm luật ngay từ đầu, nên bạn sẽ thấy nước đi đó không thể thực hiện được. Vì vậy, hãy luôn kiểm tra đường dọc giữa hai Tướng trước khi di chuyển quân đang án ngữ trên đường đó.
Dùng luật đối mặt để chiếu hết — đòn "phi Tướng"
Luật cấm Tướng đối mặt không chỉ là luật phòng thủ mà còn là một vũ khí tấn công. Khi đường dọc giữa hai Tướng đã thông và chỉ còn một quân đối phương án ngữ, bạn có thể dùng Tướng của mình ăn quân đó — nước đi này gọi là "phi Tướng" hay "lộ mặt Tướng". Sau khi ăn, hai Tướng đối mặt nhau, và vì đối phương không được phép để Tướng mình đối mặt với Tướng của bạn nên họ buộc phải di chuyển Tướng đi chỗ khác hoặc bị xử thua. Đây là một trong những đòn chiếu hết đẹp nhất trong tàn cuộc cờ tướng.
Khi nào dùng được đòn phi Tướng?
Đòn phi Tướng chỉ dùng được khi trên đường dọc giữa hai Tướng chỉ còn đúng một quân đối phương án ngữ, và quân đó nằm trong tầm ăn của Tướng bạn — tức là ở điểm kề trên đường dọc trong Cửu cung của bạn. Khi đó, Tướng bạn ăn quân đó, hai Tướng đối mặt nhau, và đối phương buộc phải chạy Tướng. Đòn này đặc biệt hiệu quả trong tàn cuộc khi cả hai bên đều đã mất nhiều quân và đường dọc giữa hai Tướng gần như đã thông.
Ví dụ: Tốt án ngữ bị Tướng ăn
Hình dung tàn cuộc mà Tướng đỏ và Tướng đen cùng đứng trên cột giữa, chỉ có một quân Tốt đen đứng án ngữ giữa hai Tướng. Nếu Tốt đen đó đứng sát Cửu cung đỏ, Tướng đỏ có thể tiến lên ăn Tốt đen. Sau nước ăn, hai Tướng đối mặt nhau và Tướng đen buộc phải lách sang một bên. Nếu Tướng đen không còn ô nào để lách vì đã bị Sĩ và Tốt đỏ khống chế, đó chính là thế chiếu hết bằng luật đối mặt. Đây là lý do vì sao trong tàn cuộc, bạn không bao giờ được để một quân yếu đứng một mình án ngữ trên đường dọc giữa hai Tướng.
Đừng để quân của mình bị phi Tướng ăn mất
Ngược lại, khi quân của bạn đang đứng án ngữ trên đường dọc giữa hai Tướng, hãy luôn tính trước: nếu đối phương dùng Tướng ăn quân đó thì Tướng của bạn có đường chạy không? Nếu không, hãy di chuyển quân án ngữ đi chỗ khác hoặc đưa thêm quân tới bảo vệ. Một quân Tốt đứng án ngữ tưởng như vô hại có thể trở thành điểm yếu chí mạng nếu nó là quân duy nhất ngăn hai Tướng đối mặt nhau.
Cách bảo vệ Tướng trong khai cuộc
Trong khai cuộc, Tướng của bạn gần như không cần di chuyển, nhưng bạn phải bảo vệ nó bằng cách giữ vững hàng phòng ngự xung quanh. Nguyên tắc là: đừng để Tướng bị hở, đừng để mất Sĩ và Tượng quá sớm, và đừng để đối phương mở thông đường dọc giữa hai Tướng khi bạn chưa sẵn sàng. Một hàng thủ chắc chắn trong khai cuộc sẽ giúp bạn yên tâm tấn công mà không lo Tướng bị chiếu bất ngờ.
Giữ Sĩ và Tượng đầy đủ càng lâu càng tốt
Sĩ và Tượng là hai lớp áo giáp của Tướng: Sĩ bảo vệ các ô kề Tướng trong Cửu cung, Tượng bảo vệ các đường chéo từ xa. Khi cả 2 Sĩ và 2 Tượng còn đầy đủ, người ta gọi đó là thế "Sĩ Tượng đầy đủ" — Tướng của bạn gần như không thể bị chiếu hết bằng một đòn duy nhất. Vì vậy, đừng bao giờ đổi Sĩ hoặc Tượng lấy quân yếu hơn khi không cần thiết, và luôn tính trước đường rút cho Sĩ khi đối phương đe dọa bắt nó.
Đừng mở thông đường dọc giữa hai Tướng quá sớm
Trong khai cuộc, đường dọc giữa hai Tướng thường bị chặn bởi Tốt đầu của cả hai bên. Nếu bạn tiến Tốt đầu quá sớm mà không có quân khác án ngữ thay thế, đường dọc sẽ thông và Tướng của bạn có thể bị đối phương dùng luật đối mặt để đe dọa. Hãy chỉ mở đường dọc khi bạn đã tính trước được hậu quả, hoặc khi bạn là người chủ động dùng luật đối mặt để tấn công. Người mới hay mắc lỗi này nhất khi chơi Pháo đầu và tiến Tốt đầu liên tục.
Khi nào nên di chuyển Tướng?
Trong khai cuộc, bạn chỉ nên di chuyển Tướng khi Tướng đang bị chiếu hoặc khi cần tránh một đòn chiếu sắp tới. Di chuyển Tướng lung tung sẽ làm hở Cửu cung và khiến Sĩ mất vị trí bảo vệ. Càng về cuối ván, Tướng càng nên chủ động hơn: trong tàn cuộc, một nước Tướng tiến lên đúng lúc có thể vừa tránh chiếu, vừa hỗ trợ Tốt tiến xuống chiếu hết đối phương.
3 sai lầm thường gặp khi dùng Tướng
Người mới chơi cờ tướng thường mắc những sai lầm giống nhau khi xử lý Tướng. Biết trước các sai lầm này sẽ giúp bạn tránh thua oan và tiến bộ nhanh hơn.
Đi Tướng ra khỏi Cửu cung
Sai lầm cơ bản nhất là cố di chuyển Tướng ra ngoài Cửu cung, ví dụ như cho Tướng đi chéo hoặc đi 2 ô để tránh chiếu. Luật không cho phép điều này, và trong các ván cờ online hệ thống sẽ chặn nước đi đó ngay lập tức. Khi Tướng bị chiếu mà không còn ô nào trong Cửu cung để chạy, bạn phải dùng quân khác để đỡ chiếu hoặc ăn quân đang chiếu — đừng cố di chuyển Tướng ra ngoài vì điều đó là không thể.
Quên luật đối mặt khi di chuyển quân án ngữ
Sai lầm phổ biến thứ hai là di chuyển quân đang án ngữ trên đường dọc giữa hai Tướng mà không kiểm tra hậu quả. Chỉ một nước Tốt tiến lên tưởng như vô hại cũng có thể mở thông đường dọc, khiến hai Tướng đối mặt nhau và nước đi đó bị coi là phạm luật. Trước khi di chuyển bất kỳ quân nào đang đứng trên cột giữa, hãy nhìn dọc theo cột đó và tự hỏi: sau nước này, giữa hai Tướng còn quân nào không?
Để Tướng bị chiếu hết vì không tính đường thoát
Nhiều người mới chỉ chăm chăm tấn công mà quên mất Tướng của mình đang bị đe dọa. Khi đối phương đưa Xe hoặc Pháo vào vị trí chiếu, Tướng của bạn cần ít nhất một ô thoát trong Cửu cung, hoặc một quân có thể đỡ chiếu. Hãy tập thói quen sau mỗi nước đi của đối phương: kiểm tra xem Tướng của mình có đang bị chiếu không, và nếu bị chiếu thì có bao nhiêu cách thoát. Thói quen này sẽ cứu bạn khỏi rất nhiều ván thua oan.
Luyện tập với Tướng mỗi ngày
Hiểu lý thuyết là chưa đủ — bạn cần thực hành để biến kiến thức về Tướng thành phản xạ. Cách luyện tập hiệu quả nhất là chơi các ván cờ thật và tập trung vào việc bảo vệ Tướng: mỗi ván, hãy giữ cả 2 Sĩ đến cuối ván, không để Tướng bị chiếu quá 2 lần, và thử tìm ít nhất một cơ hội dùng luật đối mặt để đe dọa đối phương. Sau mỗi ván, hãy xem lại những nước đi quanh Tướng của mình.
Nếu bạn muốn thực hành ngay, hãy chơi một ván cờ tướng online miễn phí tại Kỳ Đấu — hệ thống sẽ ghép bạn với kỳ thủ cùng trình độ, hoặc bạn có thể đấu với máy để luyện riêng cách bảo vệ Tướng mà không lo áp lực. Bạn cũng có thể xem thêm các bài hướng dẫn khai cuộc khác trên Cotuongplay.com để học tiếp cách dùng Tốt, Pháo và Mã.
Áp dụng ngay — Chơi cờ tướng miễn phí
Câu hỏi thường gặp
Tướng có được đi chéo không?
Không. Tướng chỉ được đi ngang hoặc đi dọc đúng 1 ô trong Cửu cung, không bao giờ đi chéo. Đây là điểm khác biệt lớn nhất giữa Tướng và Sĩ: Sĩ đi chéo 1 ô, còn Tướng đi ngang hoặc dọc 1 ô. Nhớ rõ quy tắc này, bạn sẽ không bao giờ đi nhầm Tướng thành Sĩ nữa.
Hai Tướng đối mặt nhau thì xử lý thế nào?
Nước đi khiến hai Tướng đối mặt nhau trên cùng một cột dọc mà không có quân che chắn ở giữa bị coi là phạm luật và không được phép thực hiện. Người chơi phải đi nước khác. Trong các ván cờ online, hệ thống sẽ tự động chặn nước đi này, nên bạn sẽ thấy mình không thể di chuyển quân án ngữ đi chỗ khác khi việc đó làm hai Tướng đối mặt nhau.
Tướng có ăn được quân đối phương không?
Có. Tướng ăn quân bằng chính nước đi ngang hoặc dọc 1 ô của mình trong Cửu cung: nếu ô đích có quân đối phương, Tướng ăn quân đó. Trường hợp đặc biệt nhất là đòn "phi Tướng": Tướng ăn quân đang án ngữ trên đường dọc giữa hai Tướng, tạo ra thế đối mặt và buộc đối phương phải chạy Tướng.
Chơi cờ tướng online ở đâu để luyện cách dùng Tướng?
Bạn có thể chơi cờ tướng online miễn phí tại Kỳ Đấu (kydau.net) — chơi nhanh với kỳ thủ cùng trình độ, đấu với máy ở nhiều cấp độ, hoặc luyện 186 thế cờ mỗi ngày. Bạn cũng có thể xem thêm các bài hướng dẫn trên Cotuongplay.com để học thêm về Tốt, Pháo và Mã.