Pháo là quân tấn công tầm xa đặc biệt nhất trong cờ tướng: nó đi thẳng như Xe, nhưng muốn ăn quân thì phải nhảy qua đúng một quân làm nòng. Hiểu rõ Pháo đi như thế nào sẽ giúp bạn tránh mất quân oan và dùng Pháo tấn công hiệu quả ngay từ khai cuộc. Đọc xong, bạn có thể chơi cờ tướng online miễn phí tại Kỳ Đấu để thực hành ngay.
Pháo là quân gì trong cờ tướng?
Mỗi bên trong cờ tướng có 2 quân Pháo, đặt ở vị trí thứ 2 và thứ 8 trên hàng thứ hai tính từ hàng cuối, ngay sau hàng Tốt. Pháo là quân tấn công tầm xa: mạnh hơn Mã và Tốt, yếu hơn Xe nhưng nguy hiểm hơn Xe trong nhiều tình huống vì nó có thể ăn quân từ xa mà không cần đứng sát đối phương. Pháo thường được tính khoảng 4,5 điểm, nhỉnh hơn Mã một chút.
Vị trí xuất phát của 2 quân Pháo
Lúc bắt đầu ván cờ, 2 quân Pháo đỏ đứng ở giao điểm thứ 2 và thứ 8 của hàng thứ hai, phía sau 5 quân Tốt. Từ vị trí này, Pháo đã có đường thẳng thông thoáng theo chiều dọc và chiều ngang, sẵn sàng ra trận ngay từ nước đầu tiên mà không cần chờ quân khác mở đường như Mã.
Vai trò của Pháo trong ván cờ
Pháo có 2 vai trò chính. Thứ nhất là tấn công từ xa: Pháo có thể đe dọa Tốt đầu, Mã chưa triển khai hoặc Tướng đối phương từ khoảng cách nhiều ô. Thứ hai là kiểm soát các tuyến quan trọng: một quân Pháo đứng đúng tuyến có thể khóa cả một đường dọc hoặc đường ngang, khiến đối phương không dám đưa quân qua. Trong khai cuộc, Pháo gần như luôn là quân được triển khai đầu tiên.
Vì sao Pháo mạnh nhất lúc mở đầu ván cờ?
Đầu ván cờ, bàn cờ còn đông quân nên Pháo có rất nhiều quân làm nòng để ăn quân đối phương, trong khi Mã còn hay bị cản chân và Xe còn bị kẹt sau hàng Tốt. Càng về cuối ván, khi quân vơi dần và ít nòng hơn, sức mạnh của Pháo giảm xuống đôi chút. Vì vậy, hãy tận dụng Pháo mạnh mẽ nhất trong giai đoạn khai cuộc và trung cuộc.
Pháo đi như thế nào? Quy tắc đi và ăn quân
Cách đi của Pháo là quy tắc người mới cần học thuộc đầu tiên, vì Pháo đi và ăn quân theo 2 cách khác nhau. Khi không ăn quân, Pháo đi thẳng như Xe: đi ngang hoặc đi dọc bao nhiêu ô tùy ý, miễn là đường đi không có quân cản. Khi muốn ăn quân đối phương, Pháo bắt buộc phải nhảy qua đúng một quân cờ — quân đó gọi là nòng Pháo, hay pháo giá.
Pháo đi thẳng như Xe khi không ăn quân
Nếu ô đích không có quân đối phương, Pháo di chuyển giống hệt Xe: đi dọc hoặc đi ngang qua các ô trống, không được đi chéo và không được nhảy qua quân nào. Ví dụ, Pháo 2 bình 5 là nước Pháo đi ngang từ vị trí ban đầu ra giữa bàn cờ. Chính vì đi giống Xe nên Pháo cũng rất linh hoạt trong việc chuyển cánh và chiếm tuyến.
Muốn ăn quân, Pháo phải nhảy qua đúng một quân làm nòng
Đây là điểm khác biệt lớn nhất của Pháo. Để ăn một quân đối phương, trên đường thẳng từ Pháo đến quân đó phải có đúng một quân cờ đứng giữa — quân đó gọi là nòng. Nòng có thể là quân của bên nào cũng được, kể cả quân của chính bạn. Nếu không có quân nào làm nòng, Pháo không thể ăn quân đó dù nó đứng ngay trước mặt. Nếu có từ 2 quân trở lên chắn giữa, Pháo cũng không ăn được.
Thế nào là "nòng" của Pháo?
Nòng là quân cờ đứng giữa Pháo và quân mục tiêu trên cùng một đường thẳng, và chỉ được có đúng một quân như vậy. Trong khai cuộc, nòng thường là Tốt đầu của chính bạn hoặc của đối phương. Ví dụ: Pháo 2 bình 5 xong, Pháo đỏ đứng ở giữa đang chĩa thẳng vào Tốt đầu của đối phương, nhưng nó chưa ăn được ngay vì chưa có nòng. Chỉ khi có một quân đứng chắn giữa, Pháo mới ăn được quân phía sau.
Pháo đầu — nước khai cuộc kinh điển
Pháo đầu là nước khai cuộc phổ biến nhất trong cờ tướng, được chơi trong phần lớn các ván cờ ở mọi trình độ. Hiểu được Pháo đầu là bạn đã nắm được một nửa kiến thức khai cuộc cơ bản.
Pháo 2 bình 5 là gì?
Pháo đầu là nước Pháo 2 bình 5: Pháo ở vị trí thứ 2 đi ngang vào vị trí thứ 5, đứng ngay giữa bàn cờ, trên cùng đường dọc với Tốt đầu của đối phương. Sau nước này, Pháo đỏ đe dọa trực tiếp Tốt đầu của Đen. Đây là nước đi đầu tiên được dạy cho hầu hết người mới chơi, và cũng là nước đi được các kỳ thủ chuyên nghiệp sử dụng thường xuyên nhất.
Vì sao Pháo đầu được ưa chuộng?
Pháo đầu có 3 lợi ích lớn. Thứ nhất, nó chiếm ngay trung lộ — tuyến quan trọng nhất bàn cờ. Thứ hai, nó tạo áp lực trực tiếp lên Tốt đầu của đối phương, buộc đối phương phải đối phó ngay. Thứ ba, nó mở đường cho Mã 2 tiến 3 triển khai phía sau, tạo thành cặp Pháo — Mã tấn công trung lộ rất mạnh. Các cách đối phó phổ biến của Đen là lên Mã quải giác, ra Pháo đối đầu hoặc tiến Tốt 7 để mở đường.
Khi nào không nên chơi Pháo đầu?
Pháo đầu không phải lúc nào cũng tốt. Nếu bạn muốn chơi lối cờ chậm, chắc chắn và ít biến hóa, các khai cuộc như Phi tượng (Tượng 3 tiến 5) hoặc Tiên nhân chỉ lộ (Tốt 3 tiến 1) có thể phù hợp hơn. Ngoài ra, nếu đối phương đã chuẩn bị sẵn bẫy chống Pháo đầu, bạn nên đổi hướng để tránh rơi vào thế cờ họ thuộc lòng. Hãy tập chơi Pháo đầu trước, rồi mới học thêm các khai cuộc khác.
Cách dùng Pháo trong khai cuộc
Sau nước Pháo đầu, bạn cần biết đưa Pháo thứ hai ra trận và dùng Pháo đúng lúc, đúng chỗ. Pháo mạnh khi đứng ở tuyến tốt và có nòng để ăn quân, nhưng Pháo đứng sai vị trí sẽ trở thành quân thừa, thậm chí bị đối phương bắt mất.
Pháo quá cung và Pháo tuần hà
Hai cách dùng Pháo quen thuộc trong khai cuộc là Pháo quá cung và Pháo tuần hà. Pháo quá cung là Pháo đi sang cánh đối diện, thường là Pháo 8 bình 4 hoặc Pháo 2 bình 4, để tấn công vào cánh yếu của đối phương. Pháo tuần hà là Pháo tiến lên đứng sát sông (hàng thứ 5 tính từ phía mình), kiểm soát bờ sông và đe dọa các quân đối phương vừa vượt sông. Cả hai đều là cách đưa Pháo vào vị trí tấn công mà vẫn giữ được đường rút về an toàn.
Pháo 5 tiến 4 — đưa Pháo vượt sông
Pháo 5 tiến 4 là nước Pháo từ trung lộ tiến thẳng lên 4 ô, vượt qua sông sang phần sân đối phương. Từ vị trí này, Pháo đe dọa trực tiếp các quân phòng thủ của đối phương và tạo áp lực lớn lên Cửu cung. Tuy nhiên, Pháo vượt sông cũng là Pháo dễ bị bắt: nó đứng sâu trong lãnh thổ đối phương mà không có nhiều đường rút. Chỉ nên chơi Pháo 5 tiến 4 khi bạn đã có Mã hoặc Xe sẵn sàng yểm trợ, hoặc khi nước đi đó ăn được quân và rút về an toàn.
Đừng để Pháo bị "bịt nòng"
Pháo bị bịt nòng là khi đối phương đưa quân chắn trước mặt Pháo theo hướng Pháo đang đe dọa, khiến Pháo không còn nòng để ăn quân mục tiêu. Khi đó Pháo gần như mất tác dụng tấn công. Cách tránh là luôn giữ cho Pháo có nhiều hướng đe dọa khác nhau, và đừng để Pháo chỉ trông chờ vào một nòng duy nhất mà đối phương có thể dễ dàng phá đi.
Pháo kết hợp với Mã và Xe như thế nào?
Pháo hiếm khi chiến đấu một mình. Sức mạnh thật sự của Pháo nằm ở khả năng phối hợp với Mã và Xe để tạo ra các đòn tấn công liên hoàn. Hiểu được các cách phối hợp này sẽ giúp bạn dùng Pháo hiệu quả hơn, thay vì chỉ đi Pháo theo cảm tính.
Song Pháo — hai Pháo cùng tấn công
Khi cả 2 quân Pháo cùng tham gia tấn công, người ta gọi đó là song Pháo. Hai Pháo có thể đứng trên 2 tuyến khác nhau để đe dọa cùng lúc nhiều mục tiêu, hoặc đứng trên cùng một tuyến để một Pháo làm nòng cho Pháo còn lại ăn quân. Song Pháo đặc biệt nguy hiểm khi đối phương đã mất Tượng hoặc Sĩ, vì khi đó Tướng đối phương không còn nhiều quân che chắn trước các đòn Pháo từ xa.
Pháo làm nòng cho Mã và Xe
Một cách phối hợp kinh điển là dùng Pháo làm nòng cho chính quân của mình: Mã đứng sau Pháo trên cùng một đường, hoặc Xe đứng sau Pháo để chờ cơ hội. Ngược lại, Mã và Xe cũng có thể làm nòng cho Pháo ăn quân ở xa. Sự phối hợp này đòi hỏi bạn phải tính trước: quân làm nòng của bạn hôm nay có thể bị đối phương ăn mất, khiến Pháo của bạn mất đi đòn tấn công quan trọng.
Pháo lót — dùng Pháo làm lá chắn
Pháo lót là cách dùng Pháo đứng trước để che chắn cho Tướng hoặc cho một quân quan trọng khác. Vì Pháo chỉ ăn được quân khi có nòng, một quân Pháo đứng chắn trước Tướng sẽ khiến Pháo đối phương không thể chiếu thẳng. Tuy nhiên, đừng lạm dụng Pháo lót: Pháo là quân tấn công, để Pháo đứng yên làm lá chắn quá lâu là lãng phí sức mạnh của nó.
3 sai lầm thường gặp khi dùng Pháo
Người mới chơi cờ tướng thường mắc những sai lầm giống nhau khi dùng Pháo. Biết trước các sai lầm này sẽ giúp bạn tiến bộ nhanh hơn.
Quên luật bắt buộc có nòng, tưởng Pháo ăn được mà không ăn được
Sai lầm phổ biến nhất là quên mất Pháo chỉ ăn được quân khi có đúng một quân làm nòng. Bạn tính toán một nước Pháo ăn quân rất hay, nhưng khi đi mới phát hiện không có nòng hoặc có tới 2 quân chắn giữa. Hậu quả là mất lượt, vỡ kế hoạch, thậm chí mất Pháo. Cách tránh rất đơn giản: trước khi cho Pháo ăn quân, hãy đếm số quân đứng giữa Pháo và quân mục tiêu — phải đúng một quân mới ăn được.
Đổi Pháo lấy Tốt hoặc Sĩ khi không cần thiết
Pháo có giá trị khoảng 4,5 điểm, cao hơn nhiều so với Tốt và Sĩ. Đổi Pháo lấy Tốt là một thương vụ lỗ vốn, trừ khi nước đổi đó tạo ra đòn chiếu hết hoặc mở ra một đòn tấn công quyết định. Trước khi ăn quân bằng Pháo, hãy tự hỏi: quân tôi ăn có giá trị hơn Pháo không, và sau khi ăn xong Pháo của tôi có rút về an toàn không?
Đưa Pháo sang sông quá sớm, Pháo bị vây và mất oan
Pháo thích hợp để tấn công, nhưng đưa Pháo vượt sông quá sớm khi chưa có quân yểm trợ là một sai lầm chết người: Pháo sẽ bị Tốt và Mã đối phương vây bắt, không có đường về. Nguyên tắc là chỉ đưa Pháo sang sông khi bạn đã có ít nhất một quân khác sẵn sàng hỗ trợ, hoặc khi nước đi đó ăn được quân và rút về an toàn.
Luyện tập với Pháo mỗi ngày
Hiểu lý thuyết là chưa đủ — bạn cần thực hành để biến kiến thức về Pháo thành phản xạ. Cách luyện tập hiệu quả nhất là chơi các ván cờ thật và tập trung vào việc dùng Pháo: mỗi ván, hãy chơi Pháo đầu, triển khai cả 2 Pháo trước nước thứ 8, và không để Pháo bị bắt oan lần nào. Sau mỗi ván, hãy xem lại những nước Pháo của mình.
Nếu bạn muốn thực hành ngay, hãy chơi một ván cờ tướng online miễn phí tại Kỳ Đấu — hệ thống sẽ ghép bạn với kỳ thủ cùng trình độ, hoặc bạn có thể đấu với máy để luyện riêng cách dùng Pháo mà không lo áp lực. Bạn cũng có thể xem thêm các bài hướng dẫn khai cuộc khác trên Cotuongplay.com để học tiếp cách dùng Xe và Mã.
Áp dụng ngay — Chơi cờ tướng miễn phí
Câu hỏi thường gặp
Pháo có ăn được quân đứng ngay trước mặt không?
Không. Pháo chỉ ăn được quân khi trên đường thẳng từ Pháo đến quân đó có đúng một quân làm nòng. Nếu quân đối phương đứng ngay trước mặt Pháo mà không có quân nào ở giữa, Pháo không thể ăn nó. Đây là điểm khác biệt lớn nhất giữa Pháo và Xe mà người mới hay nhầm lẫn.
Quân làm nòng cho Pháo có thể là quân của mình không?
Có. Nòng có thể là quân của bên nào cũng được, kể cả quân của chính bạn. Ví dụ, Tốt đầu của bạn có thể làm nòng để Pháo ăn Tốt đầu của đối phương phía sau. Tuy nhiên, nếu quân làm nòng là quân của bạn và bị đối phương ăn mất, Pháo của bạn cũng mất đi đòn tấn công đó.
Nên chơi Pháo đầu hay lên Mã trước?
Thông thường nên chơi Pháo đầu trước, vì nước Pháo 2 bình 5 chiếm trung lộ và tạo áp lực ngay lên Tốt đầu của đối phương. Sau đó mới lên Mã 2 tiến 3 để triển khai Mã phía sau Pháo. Thứ tự ưu tiên: Pháo đầu chiếm trung lộ, lên Mã triển khai, rồi mới xuất Xe.
Chơi cờ tướng online ở đâu để luyện cách dùng Pháo?
Bạn có thể chơi cờ tướng online miễn phí tại Kỳ Đấu (kydau.net) — chơi nhanh với kỳ thủ cùng trình độ, đấu với máy ở nhiều cấp độ, hoặc luyện 186 thế cờ mỗi ngày. Bạn cũng có thể xem thêm các bài hướng dẫn trên Cotuongplay.com để học thêm về Xe, Mã và các khai cuộc khác.