Mã là một trong những quân cờ linh hoạt và khó lường nhất trong cờ tướng. Mã di chuyển theo hình chữ Nhật, có thể nhảy qua đầu quân khác nhưng lại sợ nhất là bị cản chân. Hiểu rõ Mã đi như thế nào sẽ giúp bạn tránh mất quân oan và dùng Mã tấn công hiệu quả ngay từ khai cuộc. Đọc xong, bạn có thể chơi cờ tướng online miễn phí tại Kỳ Đấu để thực hành ngay.
Mã là quân gì trong cờ tướng?
Mỗi bên trong cờ tướng có 2 quân Mã, đặt ở vị trí thứ 2 và thứ 8 trên hàng cuối, ngay cạnh Xe và Tượng. Mã là quân tấn công tầm trung: mạnh hơn Tốt và Sĩ, yếu hơn Xe nhưng linh hoạt hơn Pháo. Mã thường được tính khoảng 4 điểm, nhưng một con Mã đứng đúng vị trí có thể chiếu hết Tướng đối phương.
Vị trí xuất phát của 2 quân Mã
Lúc bắt đầu ván cờ, 2 quân Mã đỏ đứng ở giao điểm thứ 2 và thứ 8 của hàng cuối, kẹp giữa Xe ở ngoài cùng và Tượng ở phía trong. Từ vị trí này, Mã cần được triển khai để tham gia tấn công hoặc phòng thủ.
Vai trò của Mã trong ván cờ
Mã có 2 vai trò chính. Thứ nhất là tấn công: Mã có thể nhảy vào sâu trong lãnh thổ đối phương, đe dọa Cửu cung và các quân chưa kịp triển khai. Thứ hai là phòng thủ linh hoạt: Mã có thể quay về che chắn cho Tướng, hoặc đứng ở trung tâm để kiểm soát nhiều ô quan trọng cùng lúc.
Vì sao Mã mạnh dần về cuối ván?
Đầu ván cờ, bàn cờ còn đông quân nên Mã dễ bị cản chân và ít ô đi. Khi quân hai bên vơi dần, bàn cờ thoáng hơn, Mã phát huy được tối đa 8 hướng di chuyển. Vì vậy, các kỳ thủ thường giữ Mã lại để dùng ở giai đoạn sau thay vì đổi Mã quá sớm.
Mã đi như thế nào? Quy tắc đi chữ Nhật
Cách đi của Mã là quy tắc người mới cần học thuộc đầu tiên. Mã không đi thẳng như Xe, không đi chéo như Tượng, mà đi theo hình chữ Nhật (chữ 日): đi 1 ô theo chiều dọc hoặc ngang, rồi đi tiếp 1 ô theo đường chéo ra phía ngoài.
Hình chữ Nhật là gì? Ví dụ cụ thể
Hãy tưởng tượng Mã đang đứng ở một giao điểm. Mã đi thẳng lên 1 ô, rồi rẽ chéo sang trái hoặc sang phải 1 ô — đó là 2 nước đi về phía trước. Tương tự với 3 hướng còn lại. Cộng lại, một con Mã ở giữa bàn cờ trống có tối đa 8 ô có thể đi tới. Nhớ hình chữ Nhật (日) là nhớ được cách đi của Mã.
Mã có thể nhảy qua đầu quân khác không?
Có, nhưng chỉ ở bước chéo: Mã có thể nhảy qua quân cờ đang đứng ở ô chéo trên đường đi của nó. Tuy nhiên, Mã không thể nhảy qua quân đang đứng ngay trước mặt nó theo hướng đi thẳng — đó chính là luật cản chân.
8 hướng đi của Mã trên bàn cờ trống
Trên một bàn cờ trống, Mã có thể đi tới 8 ô: tiến 2 hướng, thoái 2 hướng, sang trái 2 hướng và sang phải 2 hướng. Mã đứng ở góc bàn cờ chỉ có 2 hướng đi, Mã đứng ở biên có 3 đến 4 hướng, còn Mã đứng ở trung tâm mới có đủ 8 hướng. Vì vậy, đưa Mã ra trung tâm là mục tiêu quan trọng trong khai cuộc.
Luật cản chân Mã — điểm người mới hay quên nhất
Điểm đặc biệt nhất của Mã, và cũng là điểm người mới hay quên nhất, chính là luật cản chân. Mã đi theo hình chữ Nhật với bước đầu tiên là đi thẳng 1 ô. Nếu ô ngay trước mặt Mã theo hướng đi đó đã có quân cờ, Mã sẽ bị cản chân và không thể đi theo hướng đó nữa. Quân cản chân có thể là quân của bên nào cũng vậy.
Cản chân là gì? Ví dụ Mã 2 tiến 3 bị cản
Ví dụ: Mã đỏ ở vị trí ban đầu muốn tiến lên theo nước Mã 2 tiến 3. Mã đi thẳng lên 1 ô trước, rồi rẽ chéo 1 ô. Nhưng nếu ngay trước mặt Mã đã có một quân Tốt đỏ đang đứng, Mã sẽ bị cản chân và không thể tiến theo hướng đó. Đừng vội tiến Tốt khi Mã chưa triển khai xong.
Cách nhận biết Mã bị cản chân
Muốn biết Mã có đi được theo một hướng hay không, bạn chỉ cần nhìn vào ô ngay kề Mã theo hướng đi thẳng của nước đi đó. Nếu ô đó trống, Mã đi được; nếu có quân, Mã bị cản theo hướng đó nhưng vẫn đi được theo các hướng khác. Chỉ khi cả 4 ô kề xung quanh Mã đều có quân thì Mã mới bị khóa hoàn toàn — gọi là Mã bị "khóa chân".
Mã bị cản chân thì làm thế nào?
Khi Mã bị cản chân, bạn có 3 cách xử lý: đi quân đang cản chân đi chỗ khác để mở đường cho Mã, cho Mã đi theo hướng khác không bị cản, hoặc đổi Mã lấy một quân tương đương của đối phương nếu Mã bị vây quá chặt. Trong khai cuộc, đừng để Mã bị cản ngay từ đầu: hãy triển khai Mã trước khi tiến các Tốt ở gần nó.
Cách dùng Mã trong khai cuộc
Trong khai cuộc, Mã thường được triển khai trong 2 đến 3 nước đầu tiên, ngay sau nước Pháo đầu hoặc trước khi xuất Xe. Mục tiêu là đưa Mã ra vị trí tốt, kiểm soát trung tâm và mở đường cho các quân mạnh khác. Có 2 cách triển khai Mã phổ biến nhất: Mã 2 tiến 3 và Mã 8 tiến 7.
Mã 2 tiến 3 — Mã quải giác, nước triển khai kinh điển
Mã 2 tiến 3 là nước đi Mã phổ biến nhất trong khai cuộc, còn gọi là Mã quải giác. Mã từ vị trí ban đầu tiến lên 1 ô rồi chéo vào phía trong, đứng ở vị trí gần trung tâm bàn cờ. Từ đây, Mã kiểm soát trung lộ, hỗ trợ Pháo đầu tấn công Tốt đầu của đối phương. Đây là lựa chọn tự nhiên nhất sau nước Pháo 2 bình 5.
Mã 8 tiến 7 — Mã biên, mở đường cho Xe
Mã 8 tiến 7 là nước triển khai Mã ở cánh trái, còn gọi là Mã biên. Mã tiến lên 1 ô rồi chéo ra phía biên, đứng ở vị trí gần Xe 9. Nước đi này có mục đích chính là mở đường cho Xe 9 bình 8 — khi Mã rời khỏi vị trí ban đầu, Xe 9 có thể di chuyển vào trong để tham gia tấn công. Lưu ý là Mã biên đứng gần biên bàn cờ nên có ít hướng đi hơn Mã quải giác, vì vậy đừng đưa Mã biên đi quá sâu khi chưa có quân yểm trợ.
Khi nào lên Mã trước, khi nào xuất Xe trước?
Nguyên tắc chung là triển khai Mã trước Xe, vì Mã cần vị trí tốt để phát huy sức mạnh, còn Xe có thể xuất sau mà vẫn mạnh. Tuy nhiên, nếu đối phương đe dọa trực tiếp vào Tốt đầu hoặc có đòn tấn công sớm, bạn nên xuất Xe trước để phòng thủ rồi mới lên Mã. Thứ tự ưu tiên: Pháo đầu chiếm trung lộ, lên Mã triển khai, rồi mới xuất Xe.
Đừng tiến Tốt trước khi lên Mã
Một lỗi rất thường gặp là tiến Tốt ở gần Mã trước khi Mã kịp triển khai. Tốt tiến lên sẽ đứng ngay trước mặt Mã và cản chân nó. Vì vậy, trong 3 nước đầu tiên, hãy ưu tiên lên Mã trước, tiến Tốt sau — trừ khi nước tiến Tốt đó là một phần của kế hoạch tấn công cụ thể.
Mã kết hợp với Xe và Pháo như thế nào?
Mã hiếm khi chiến đấu một mình. Sức mạnh thật sự của Mã nằm ở khả năng phối hợp với Xe và Pháo để tạo ra các đòn tấn công liên hoàn. Hiểu được các cách phối hợp này sẽ giúp bạn dùng Mã hiệu quả hơn, thay vì chỉ đi Mã theo cảm tính.
Mã sau Pháo — cặp đôi tấn công trung lộ
Một trong những cách phối hợp kinh điển là Mã đứng sau Pháo trên cùng một đường dọc, gọi là Mã hậu Pháo. Khi Pháo tấn công từ xa, Mã sẵn sàng nhảy lên để tiếp ứng hoặc ăn quân mà Pháo vừa đe dọa. Ngược lại, Mã cũng có thể làm "nòng" cho Pháo ăn quân ở xa. Sự phối hợp này đặc biệt nguy hiểm ở trung lộ.
Mã và Xe cùng tấn công một cánh
Khi Mã và Xe cùng tấn công một cánh của đối phương, sức ép sẽ rất lớn: Xe tấn công theo đường thẳng, Mã tấn công theo hình chữ Nhật, hai quân bao quát gần như mọi ô quan trọng trong khu vực. Cách chơi hiệu quả là dùng Xe mở đường, rồi đưa Mã vào tạo đòn chiếu hoặc ăn quân — vì Mã có thể nhảy vào những ô mà Xe không tới được.
Song Mã — sức mạnh nhân đôi
Khi cả 2 quân Mã cùng tham gia tấn công, người ta gọi đó là song Mã. Hai con Mã phối hợp với nhau có thể tạo ra những đòn chiếu liên hoàn mà đối phương rất khó hóa giải. Tuy nhiên, nếu 2 Mã đứng quá gần nhau mà không có quân yểm trợ, đối phương có thể dùng một quân để đe dọa cả 2 Mã cùng lúc. Vì vậy, hãy giữ khoảng cách hợp lý giữa 2 Mã và luôn có Xe hoặc Pháo hỗ trợ phía sau.
3 sai lầm thường gặp khi dùng Mã
Người mới chơi cờ tướng thường mắc những sai lầm giống nhau khi dùng Mã. Biết trước các sai lầm này sẽ giúp bạn tiến bộ nhanh hơn.
Quên luật cản chân, tưởng Mã đi được mà không đi được
Sai lầm phổ biến nhất là quên mất luật cản chân: bạn tính toán một nước Mã rất hay, nhưng khi đi mới phát hiện Mã bị cản vì có quân đứng ngay trước mặt. Hậu quả là mất lượt, vỡ kế hoạch, thậm chí mất quân. Cách tránh rất đơn giản: trước khi đi Mã, hãy nhìn vào ô ngay kề Mã theo hướng bạn định đi.
Đưa Mã lên quá sớm, Mã bị vây và mất oan
Mã thích hợp để tấn công, nhưng đưa Mã vào sâu trong lãnh thổ đối phương quá sớm khi chưa có quân yểm trợ là một sai lầm chết người: Mã sẽ bị Tốt và Pháo đối phương vây bắt, không có đường về. Nguyên tắc là chỉ đưa Mã sang sông khi bạn đã có ít nhất một quân khác sẵn sàng hỗ trợ, hoặc khi nước đi đó ăn được quân và rút về an toàn.
Đổi Mã lấy Tốt hoặc Sĩ khi không cần thiết
Mã có giá trị khoảng 4 điểm, cao hơn nhiều so với Tốt và Sĩ. Đổi Mã lấy Tốt là một thương vụ lỗ vốn, trừ khi nước đổi đó tạo ra đòn chiếu hết hoặc mở ra một đòn tấn công quyết định. Trước khi ăn quân bằng Mã, hãy tự hỏi: quân tôi ăn có giá trị hơn Mã không?
Luyện tập với Mã mỗi ngày
Hiểu lý thuyết là chưa đủ — bạn cần thực hành để biến kiến thức về Mã thành phản xạ. Cách luyện tập hiệu quả nhất là chơi các ván cờ thật và tập trung vào việc dùng Mã: mỗi ván, hãy triển khai cả 2 Mã trước nước thứ 6, không để Mã bị cản chân lần nào. Sau mỗi ván, hãy xem lại những nước Mã của mình.
Nếu bạn muốn thực hành ngay, hãy chơi một ván cờ tướng online miễn phí tại Kỳ Đấu — hệ thống sẽ ghép bạn với kỳ thủ cùng trình độ, hoặc bạn có thể đấu với máy để luyện riêng cách dùng Mã mà không lo áp lực. Bạn cũng có thể xem thêm các bài hướng dẫn khai cuộc khác trên Cotuongplay.com để học tiếp cách dùng Xe và Pháo.
Áp dụng ngay — Chơi cờ tướng miễn phí
Câu hỏi thường gặp
Mã đi được bao nhiêu ô trong một nước?
Mã đi theo hình chữ Nhật: đi 1 ô theo chiều dọc hoặc ngang, rồi đi tiếp 1 ô theo đường chéo. Trên bàn cờ trống, Mã ở trung tâm có tối đa 8 ô có thể đi tới. Tuy nhiên, Mã không thể đi theo hướng bị cản chân — nếu ô ngay trước mặt Mã có quân thì Mã không đi được theo hướng đó.
Mã có bị cản chân khi đi ngang không?
Có. Luật cản chân áp dụng cho cả 4 hướng đi thẳng của Mã: tiến, thoái, sang trái và sang phải. Nếu Mã muốn đi sang trái, ô ngay bên trái Mã phải trống; nếu có quân ở đó thì Mã bị cản. Nhiều người mới chỉ nhớ cản chân khi Mã tiến lên mà quên mất Mã cũng bị cản khi đi ngang hoặc đi lùi.
Nên lên Mã 2 tiến 3 hay Mã 8 tiến 7 trước?
Thông thường nên lên Mã 2 tiến 3 trước, vì nước này đưa Mã vào gần trung tâm, kiểm soát trung lộ và hỗ trợ Pháo đầu. Mã 8 tiến 7 thường được chơi sau, với mục đích mở đường cho Xe 9 bình 8. Quan trọng nhất là cả 2 Mã đều được triển khai trong vài nước đầu tiên, đừng để Mã nào nằm yên quá lâu ở vị trí ban đầu.
Chơi cờ tướng online ở đâu để luyện cách dùng Mã?
Bạn có thể chơi cờ tướng online miễn phí tại Kỳ Đấu (kydau.net) — chơi nhanh với kỳ thủ cùng trình độ, đấu với máy ở nhiều cấp độ, hoặc luyện 186 thế cờ mỗi ngày. Bạn cũng có thể xem thêm các bài hướng dẫn trên Cotuongplay.com để học thêm về Xe, Pháo và các khai cuộc khác.